New
Анчах XIX ӗмӗрте архи- вырӑсла сӑмахсем умне те ларма «хӑнӑхса» ҫитет: архиплут (Гоголь, «Ревизор»), архиважный, архиопасный, архиглупый т. ыт. те.
Чӗлхемӗрӗн малашлӑхӗ унӑн паянхи пуянлӑхӗнчен килет // М. Р. Федотов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 6–21 с.
Авалхи славян чӗлхине кӗнӗ грек сӑмахӗсем Христос тӗнӗпе ҫыхӑннӑ: архиерей «первосвященник», архиепископ «старший (главный) епископ», архимандрит (архи + мандра) «монастырь; загон, стойло», «настоятель православного монастыря», архидьякон т. ыт. те.
Чӗлхемӗрӗн малашлӑхӗ унӑн паянхи пуянлӑхӗнчен килет // М. Р. Федотов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 6–21 с.
Архи- (грекла архи- «первый, старший, главный, в высшей степени») — хутлӑ сӑмахӑн пӗрремӗш пайӗ: грекла архитектон (архи + тектон «строитель, плотник») «зодчий, архитектор, строитель», латинла архитектор.
Чӗлхемӗрӗн малашлӑхӗ унӑн паянхи пуянлӑхӗнчен килет // М. Р. Федотов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 6–21 с.
Ҫавӑнпа та антисоветский, антиобщественный, антивоенный, антирелигиозный, антиморальный евӗрлӗ тӗслӗхсене Совет влаҫне хирӗҫ, обществӑна хирӗҫ, вӑрҫа хирӗҫ, тӗне хирӗҫ, морале хирӗҫ тесе куҫарма тивет.
Чӗлхемӗрӗн малашлӑхӗ унӑн паянхи пуянлӑхӗнчен килет // М. Р. Федотов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 6–21 с.
Анчах та хутлӑ сӑмахӑн иккӗмӗш пайӗ вырӑсла сӑмах пулсан, йывӑрлӑх сиксе тухать: антисоветизм термина чӑвашла та антисоветизм тетпӗр, ҫав вӑхӑтрах антисоветский паллӑ ятне пӗртен пӗр чӑваш сӑмахӗпе калама ҫук.
Чӗлхемӗрӗн малашлӑхӗ унӑн паянхи пуянлӑхӗнчен килет // М. Р. Федотов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 6–21 с.
Анти- (грекла анти «против») — хутлӑ сӑмахӑн пӗрремӗш пайӗ: антихрист, чӑв. антихрис (вӑрҫса каланӑ чух: шуйттан, усал, путсӗр), антикоммунист, антисемит, антивещество, антигерой т. ыт. те.
Чӗлхемӗрӗн малашлӑхӗ унӑн паянхи пуянлӑхӗнчен килет // М. Р. Федотов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 6–21 с.
Авиа- (латинла авис «птица») — хутлӑ сӑмахӑн пӗрремӗш пайӗ: авиаспорт, чӑв. авиаспорт (сывлӑш спорчӗ), авиадесант, чӑв. авиадесант (сывлӑш десанчӗ), авиашкола, чӑв. авиашкул (авиаци шкулӗ), авиалиния, чӑв. авиалини (сывлӑш ҫулӗ) т. ыт. те.
Чӗлхемӗрӗн малашлӑхӗ унӑн паянхи пуянлӑхӗнчен килет // М. Р. Федотов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 6–21 с.
Авто- (грекла аутос «сам») — хутлӑ сӑмахӑн пӗрремӗш пайӗ: автобиография, чӑв. автобиографи (хам пурнӑҫ ҫинчен хамах ҫырса пани), автограф, автомат, автономия, чӑв. автономи (номос «закон»), автодидакт (хӑй тӗллӗн вӗреннӗ ҫын), автовесы, чӑв. автотараса, авточупӑ т. ыт. те.
Чӗлхемӗрӗн малашлӑхӗ унӑн паянхи пуянлӑхӗнчен килет // М. Р. Федотов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 6–21 с.
Мӗн тесен те, хӑшпӗр интернациллӗ префикссемпе паллашни вулакансемшӗн ҫеҫ мар, ҫыракансемшӗн те усӑллӑ пулма пултарать.
Чӗлхемӗрӗн малашлӑхӗ унӑн паянхи пуянлӑхӗнчен килет // М. Р. Федотов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 6–21 с.
Вӗсене пӗррехинче ҫурма чӑвашла, тепрехинче вырӑс сӑмахӗн формипех хӑваратпӑр.
Чӗлхемӗрӗн малашлӑхӗ унӑн паянхи пуянлӑхӗнчен килет // М. Р. Федотов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 6–21 с.
Анчах ку кӑткӑс процесс та кӑлтӑк-сӑлтӑксӑр пулса пыраймасть-ха.
Чӗлхемӗрӗн малашлӑхӗ унӑн паянхи пуянлӑхӗнчен килет // М. Р. Федотов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 6–21 с.
Чӑваш чӗлхи аталанӑвӗн ҫӗнӗ ыйтӑвӗсене хускатрӑмӑр пулсан, интернациллӗ префикссем (приставкӑсем) ҫинчен каламасӑр иртсе каяс марччӗ, мӗншӗн тесен вӗсемпе пӗлсе усӑ курни чӗлхемӗре пуянлатма пулӑшать.
Чӗлхемӗрӗн малашлӑхӗ унӑн паянхи пуянлӑхӗнчен килет // М. Р. Федотов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 6–21 с.
Ҫавӑнпа та вӗсен спецификине пӗлесех пулать.
Чӗлхемӗрӗн малашлӑхӗ унӑн паянхи пуянлӑхӗнчен килет // М. Р. Федотов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 6–21 с.
Ҫӗнӗ сӑмах тӑвакан тата урӑх интернациллӗ морфемӑсем ҫинчен те калама пулатчӗ пулӗ, анчах эпир кӑтартнӑ тӗслӗхсем — чи активлисем, вӗсем чӑваш лексикин ҫӗнӗ сийне сарнӑ чух хӑйсен тухӑҫлӑхне кӑтартаҫҫӗ.
Чӗлхемӗрӗн малашлӑхӗ унӑн паянхи пуянлӑхӗнчен килет // М. Р. Федотов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 6–21 с.
Вырӑсла масс-медие кӗнӗ тӗрлӗрен те тӗрлӗ -измсем чӑвашла масс-медие нимӗн улшӑнмасӑр куҫса пыраҫҫӗ: марксизм-ленинизм, коммунизм, социализм, реализм, альпинизм, экстремизм, канцеляризм, вульгаризм, реваншизм, космополитизм, антисоветизм, бюрократизм т. ыт. те.
Чӗлхемӗрӗн малашлӑхӗ унӑн паянхи пуянлӑхӗнчен килет // М. Р. Федотов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 6–21 с.
Хальхи тапхӑрта -изм вырӑсла тымарсенчен те ҫӗнӗ сӑмахсем тӑвать: отзовизм, бытовизм, вождизм, кускизм, уклонизм, хвостизм, царизм, большевизм, меньшевизм, пушкинизм т. ыт. те.
Чӗлхемӗрӗн малашлӑхӗ унӑн паянхи пуянлӑхӗнчен килет // М. Р. Федотов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 6–21 с.
Хӗвеланӑҫ Европӑран -измлӑ сӑмахсем шутсӑр нумай кӗнӗ.
Чӗлхемӗрӗн малашлӑхӗ унӑн паянхи пуянлӑхӗнчен килет // М. Р. Федотов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 6–21 с.
-изм. -исмес/-исма формантпа пӗтекен византинизмсемпе пӗрле авалхи Руҫ чӗлхине кӗнӗ: (и)матизм(а) «одежда», хризма «благовоние (масло)».
Чӗлхемӗрӗн малашлӑхӗ унӑн паянхи пуянлӑхӗнчен килет // М. Р. Федотов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 6–21 с.
Ҫавна пула ӗнтӗ чӑн-чӑн терминсем те манӑҫа туха пуҫларӗҫ: хуртӑҫ мар — пчеловод, сутуҫӑ мар — продавец т. ыт. те.
Чӗлхемӗрӗн малашлӑхӗ унӑн паянхи пуянлӑхӗнчен килет // М. Р. Федотов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 6–21 с.
Мӗншӗн тесен -ҫӑ(-ҫӗ) аффикспа пулакан сӑмахсен йышӗ ӳсме мар, чакнӑҫемӗн чакса пыракан туртӑм вӑй илчӗ.
Чӗлхемӗрӗн малашлӑхӗ унӑн паянхи пуянлӑхӗнчен килет // М. Р. Федотов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 6–21 с.