New
Тӗрлӗ чӗлхеллӗ халӑх ҫыннисем ҫӗршывӑн аслӑ стройкисенче, промышленноҫра, ялхуҫалӑхӗнче, культурӑпа наукӑн тӗрлӗ отраслӗсенче, партипе государство учрежденийӗсенче пӗрле хутшӑнса ӗҫлени кулленхи пурнӑҫра темиҫе чӗлхепе усӑ курассине туллин аталантарма май пачӗ, ҫавӑнпа пӗрлех вырӑс чӗлхин пӗлтерӗшне ӳстерчӗ, ӑна нацисем хушшинчи хутшӑну хатӗрӗ туса хучӗ.
Терминологин литература чӗлхин системинчи вырӑнӗпе аталанӑвӗ // Н. П. Петров. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 25–45 с.
Халӑх хуҫалӑхӗнчи, наукӑпа техникӑри, политикӑпа идеологири пӗрлӗх халӑхсен чӗлхисене пӗр-пӗринпе хутшӑнса ирӗклӗн аталанма пулӑшрӗ.
Терминологин литература чӗлхин системинчи вырӑнӗпе аталанӑвӗ // Н. П. Петров. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 25–45 с.
Социализм ҫӗнтерӗвӗшӗн пынӑ кӗрешӳре нацисемпе халӑхсем те ҫӗнелсе улшӑнчӗҫ, туслӑх никӗсӗ ҫинче пӗтӗҫсе, историллӗ ҫӗнӗ пӗрлӗх — совет халӑхӗн пӗрлӗхне туса хучӗҫ.
Терминологин литература чӗлхин системинчи вырӑнӗпе аталанӑвӗ // Н. П. Петров. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 25–45 с.
Совет тапхӑрӗнче пирӗн ҫӗршывра хуҫалӑхпа культурӑн, наукӑпа техникӑн пур отраслӗсенче те ҫав тери пысӑк улшӑнусем пулса иртрӗҫ.
Терминологин литература чӗлхин системинчи вырӑнӗпе аталанӑвӗ // Н. П. Петров. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 25–45 с.
Терминологи ӗҫӗ хӑй тӗллӗн пулса пымалли ӗҫ мар, ӑна пӗр тӑтӑш контроллесе, йӗркелесе, кодификацилесе тӑмалла.
Терминологин литература чӗлхин системинчи вырӑнӗпе аталанӑвӗ // Н. П. Петров. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 25–45 с.
Ҫак сӑмахсем чи малтан терминологие пырса тивеҫҫӗ ӗнтӗ.
Терминологин литература чӗлхин системинчи вырӑнӗпе аталанӑвӗ // Н. П. Петров. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 25–45 с.
Ахальтен мар ӗнтӗ К. Маркспа Ф. Энгельс 1846 ҫултах ҫынсен коллективӗ чӗлхе пурнӑҫне хутшӑнма тивӗҫлӗ тесе асӑрхаттарнӑ: «Ахалех ӑнланмалла, хӑй вӑхӑтӗнче ҫынсем этем ӑрӑвӗн продуктне — чӗлхене пӗтӗмпех хӑйсен аллине илсе, контроллесе тӑма пуҫлӗҫ», — тесе ҫырнӑ.
Терминологин литература чӗлхин системинчи вырӑнӗпе аталанӑвӗ // Н. П. Петров. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 25–45 с.
Ҫапла вара, терминҫӑсем е специалистсем терминологи системине ҫӗнӗ сӑмахсем, ҫӗнӗ модельсем, урӑх чӗлхе сӑмахӗсем кӗртнипе пӗрлех, тӑвам чӗлхери кивӗ сӑмахсене ҫӗнӗ пӗлтерӗш туянтарса, ҫӗнӗ пурнӑҫ параҫҫӗ.
Терминологин литература чӗлхин системинчи вырӑнӗпе аталанӑвӗ // Н. П. Петров. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 25–45 с.
Кусем ҫумне обществӑпа политика, ялхуҫалӑх, техника, медицина терминӗсене хушма пулать.
Терминологин литература чӗлхин системинчи вырӑнӗпе аталанӑвӗ // Н. П. Петров. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 25–45 с.
географи терминӗсем: пушхир, ҫеҫенхир, типҫӗр, тӳрем, тӳремсӑртлӑх, ҫурутрав, ҫурчӑмӑр, ҫӗр чӑмӑрӗ, ҫӗр хуппи, ту шӑрчӗ, ту хырҫи, пӗркеленчӗк тусем, сивӗ юхӑм, ӑшӑ юхӑм, хайӑр кӗрчӗ т. ыт. те.
Терминологин литература чӗлхин системинчи вырӑнӗпе аталанӑвӗ // Н. П. Петров. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 25–45 с.
биологи терминӗсем: чечекҫиен (хурт), икӗ пайлӑ вӑрӑ, тымарҫимӗҫ, тымартуна, кӑкӑр хӑвӑлӗ, ҫемҫе ӳтлисем, хӳрессӗррисем, пайураллисем, шуса ҫӳрекеннисем т. ыт. те;
Терминологин литература чӗлхин системинчи вырӑнӗпе аталанӑвӗ // Н. П. Петров. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 25–45 с.
хими терминӗсем: ирӗлчӗк, ирӗлнӗ, ирӗлтернӗ, хытӑ (шыв), ҫемҫе (шыв), ҫуллӑ (шыв), тутлӑхлӑ (шыв), тӑраннӑ (ирӗлчӗк), кукӗртлӗ (тимӗр), кӳкӗртлӗрех (тимӗр), таса (тимӗр), тасатман (тимӗр), хумлӑ (тимӗр), хӗснӗ (газ), шӗвӗ (газ), шӗветнӗ (газ), пӗрчӗллӗ (ылтӑн), катӑклӑ (ылтӑн), ҫиекен (япала) т. ыт. те;
Терминологин литература чӗлхин системинчи вырӑнӗпе аталанӑвӗ // Н. П. Петров. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 25–45 с.
физика терминӗсем: ӑшӑ, вӑй, виҫе, ӗҫ, йывӑрӑш, касӑм, кӑмрӑк, кӗвенте, пайӑрка, пӑс, пиҫӗ, пусӑм, сасӑ, сӗртӗн, сывлӑш, тачӑ, тӗнӗл, тӗрек, туртӑм, хӑвӑртлӑх, хӑват, хум, чӑрмав, юпа, шӑлтӑрма, шӗвек, хытӑ, шӗвӗ, куҫакан, куҫман, улшӑнакан, улшӑнман, пысӑклатакан, пӗчӗклетекен, танлаштаруллӑ, сайратакан т. ыт. те;
Терминологин литература чӗлхин системинчи вырӑнӗпе аталанӑвӗ // Н. П. Петров. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 25–45 с.
математика терминӗсем: аяк, ен, кӗтес, ура, тӗп, тӑрӑ, пӗкӗ, лаптӑк, тӑваткӑл, ҫаврашка, ҫи, ҫӳлӗш, хысак, хушӑ, пысӑкӑш, тӳремҫи, тымар, шай, вак, хисеп, шут, тӳрӗ, кукӑр, пуклак, тан, тулли, хуш, кӑлар, хутла, пайла, валеҫ т. ыт. те;
Терминологин литература чӗлхин системинчи вырӑнӗпе аталанӑвӗ // Н. П. Петров. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 25–45 с.
Юлашки 50-60 ҫул хушшинче терминологи составне кӗрсе конкретлӑ ҫӗнӗ пӗлтерӗш йышӑннӑ термин сӑмахсенчен ҫаксене палӑртма пулать:
Терминологин литература чӗлхин системинчи вырӑнӗпе аталанӑвӗ // Н. П. Петров. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 25–45 с.
Совет тапхӑрӗнче сӑнар, халап, ҫаврӑм, ярӑм, виҫе, илемлӗ, илемлӗх тата ыттисем те литература вӗрентӗвӗн терминологине кӗрсе ятарлӑ пӗлтерӗш йышӑнчӗҫ.
Терминологин литература чӗлхин системинчи вырӑнӗпе аталанӑвӗ // Н. П. Петров. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 25–45 с.
Ҫавна май сӑвӑҫ сӑмах семантики те улшӑнчӗ: революциччен сӑвӑҫ тесе юрӑллӑ сӑвӑ хайлакана, сӑвӑ-юрӑ ӑстине каланӑ пулсан, халӗ сӑвӑҫ тесе сӑвӑ ҫыракана — поэта калаҫҫӗ.
Терминологин литература чӗлхин системинчи вырӑнӗпе аталанӑвӗ // Н. П. Петров. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 25–45 с.
Пурӑна киле «юрӑ», «кӗвӗ» пӗлтерӗшсем сӑвӑ сӑмах семантикинче пачах та тӗксӗмленсе юлма пултарӗҫ, мӗншӗн тесен ҫак пӗлтерӗшсене такмак сӑмахла палӑртасси сарӑлса пырать.
Терминологин литература чӗлхин системинчи вырӑнӗпе аталанӑвӗ // Н. П. Петров. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 25–45 с.
Хальхи чӗлхере сӑвӑ сӑмахӑн семантикинче «стихотворени» пӗлтерӗш пӗрремӗш вырӑна тухрӗ, «юрӑ», «кӗвӗ» пӗлтерӗшсем иккӗмӗш вырӑна куҫрӗҫ.
Терминологин литература чӗлхин системинчи вырӑнӗпе аталанӑвӗ // Н. П. Петров. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 25–45 с.
Сӑвӑ сӑмах хӑйӗн пӗлтерӗшӗпе стихотворени сӑмахран урӑхларах пулнӑ пирки Хумма Ҫеменӗ те хӑйӗн 20-мӗш ҫулсенче ҫырнӑ статйисенче стих терминпа усӑ курнӑ.
Терминологин литература чӗлхин системинчи вырӑнӗпе аталанӑвӗ // Н. П. Петров. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 25–45 с.