Short
«Республика экономикине тӗреклетмешкӗн пултарнӑ тата май килнӗ таран хутшӑнатпӑр, - тет Юрий Ефимович. - Обществӑн виҫӗ предприятийӗ ӗҫлет. Шупашкарта газ плити валли электрозажигалка, оборудование розеткӑпа ҫыхӑнтармалли тӗрлӗ йышши шнур пухаҫҫӗ. Канаш хулинчи предприятире вырӑн таврашӗн пуххине, алшӑлли, ӗҫ тумӗ, йӑлара тата кулленхи ӗҫре усӑ курмалли щеткӑсем ӑсталаҫҫӗ. Малтанхи ҫулсенче картон цехӗ кал-кал ӗҫленӗ - торт курупкисем хатӗрленӗ. Самана таппипе тан пыраймарӑмӑр. Вӗсене илемлетсе кӑлармашкӑн тӗрлӗ тӗспе ҫапакан полиграфи оборудованийӗ пулманнипе асӑннӑ производствӑна хупма тиврӗ. Куҫ курманнисен Улатӑрти предприятийӗн саккасӗсемпе те мухтанмалли ҫукрах. Хальлӗхе рабочисем электрооборудовани чӗркемӗ хатӗрлеҫҫӗ, Чулхулари автозавод ыйтнипе тӗрлӗ йышши щетка ӑсталаҫҫӗ».
Сусăр пулсан та хевтесĕр мар // Валентина СМИРНОВА. «Хыпар», 2016, пуш, 10; 31№
1959 ҫулта терминологи ыйтӑвӗсемпе ирттернӗ Пӗтӗм Союзри канашлура вӑл ҫапла каланӑччӗ: «Необходимо целесообразно сочетать в терминологии конкретного языка собственные (курсивӗ пирӗн. — А.Г. ), интернациональные термины и лексические заимствования из русского и других языков. Вместе с тем надо вести борьбу против неудачных, малопонятных, искусственно созданных терминов… Этот принцип (принцип минимальных расхождений. — А. Г. ) требует, чтобы при создании новых терминов, во-первых, полностью использовались словарный фонд конкретного языка и его словообразовательные возможности (курсивӗ пирӗн. — А. Г. ), и, во-вторых, в необходимых случаях заимствовались соответствующие интернациональные и русские термины, более распространенные и понятные народу, чем малопонятные, искусственно созданные термины».
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Унӑн йышӗнче — Чӑваш Республикин юстици министрӗ, юридици наукисен кандидачӗ Надежда Прокопьева, ЧР Патшалӑх Канашӗн Аппарачӗн ертӳҫи, юридици наукисен кандидачӗ Анатолий Ухтияров, республикӑн Адвокатсен палатин вице-президенчӗ Владимир Арапов, РФ Следстви комитечӗн Чӑваш Енри следстви управленийӗн йӗркелӳпе тӗрӗслев пайӗн ертӳҫи, юстици подполковникӗ Павел Царев, Росреестрӑн Чӑваш Енри управленийӗн геодезипе картографи пайӗн пуҫлӑхӗ Сергей Васюков, РФ ШӖМӗн Чулхулари академийӗн уголовлӑ тата уголовлӑ айӑплава пурнӑҫламалли право кафедрин профессорӗ, юридици наукисен докторӗ, Раҫҫей наукӑсен тава тивӗҫлӗ ӗҫченӗ, РФ тава тивӗҫлӗ юрисчӗ Александр Кузнецов тата Раҫҫей Федерацийӗн Генеральнӑй прокуратурин наука-тӗпчев академийӗн наука сотрудникӗ, юридици наукисен кандидачӗ Ляля Халиуллина доцент.
Патшалӑхпа право аталанӑвӗн XXI ӗмӗрти ҫивӗч ыйтӑвӗсене сӳтсе явнӑ // Вероника ДАВЫДОВА. «Хыпар», 2016.05.24, 78-79№
2. Укҫа хакне хытарса пӗр вырӑнта тӑратмашкӑн Канаш ирӗке тӗслӗрен йӗрке тӑвать, вӗсенчен паллӑраххисем акӑ ҫаксем: а) патшалӑхӑн расхутне сахаллантарса пырса нумайӑшне (расхута) вырӑнти расхутсем хушшине кӳртсе ярать (кӗпӗрнесен, уессен, вулӑссен ҫине), ҫав расхутсем хушшине вырӑнти пурӑнӑҫа йӗркере тытса усрамалли расхутсене анчах кӳртет, вӑл расхутсем вырӑнти пурӑнӑҫ валли кирлине пӗлсе тӑрса халӑхӑн тӑнланас пулать те, вӗсене йышӑнас пулать; б) уйрӑм ҫынсене суту-илӳ тума ирӗкленнӗ пирки, патшалӑхри учрежденисенче ҫынсене кирлӗ ӗҫсене туса тӑнӑшӑн тӳлемелле, сапламалла тӑвать; тата в) буржуйсен ушкӑнӗсем каллех шӑтса тухнӑ пирки, экономикӑн ҫӗнӗ политики тухиччен пӗтернӗ налуксене халӗ ҫӗнетет, мӗншӗн тесен пролетарисен патшалӑхӗ валли буржуйсен ҫине хунӑ налук экономикӑшӑн та политикӑшӑн та пурпӗрех кирлӗ.
Финанс налукӗ ҫинчен каламалли тезиссем // Облаҫри парти комитечӗн агитаципе пропаганда пайӗ. Пирӗн юлташ. - 1922. - август—сентябрь. — 1–2№ — 17–18 с.
Вӗсем: Зинетзян Алиякберович Абдрахманов, Шайхутдин Хайртдинович Азизов, Зинетзян Ямалетдинович Алеев, Петр Ефимович Алексеев, Василий Егорович Ананьев, Алексей Никитич Атласкин, Георгий Михайлович Белков, Николай Васильевич Васильев, Иван Степанович Владимиров, Сенетулла Гинетуллович Волков, Алексей Михайлович Галкин, Василий Петрович Зверев, Минсафа Бедертдинович Зейнетдинов, Минетулла Минязетдинович Зиятдинов, Василий Иванович Иванов, Алексей Данилович Игонин, Андрей Дмитриевич Митюков, Ревокат Прохорович Моисеев, Шеймерзян Алимович Незиров, Николай Ильич Павлов, Семен Павлович Павлов, Иван Яковлевич Салмин, Василий Григорьевич Скворцов, Всеволод Алексеевич Скворцов, Сергей Кириллович Совин, Павел Захарович Сорокин, Лидия Титовна Титова, Николай Васильевич Уральский, Василий Николаевич Чаржов, Хейертдин Ялалтдинович Ямалетдинов.
Ҫӗнтерӗве ҫывхартнисем чыс-хисепе тивӗҫлӗ // А.ЕФРЕМОВА. «Каҫал Ен», 2016.05.06
«Амбулатори звенинче пахалӑхлӑ тата вӑхӑтра пурнӑҫланӑ диагностика пысӑк вырӑн йышӑнать. Паллӑсен проекторӗ пациентсен куҫ ҫивӗчлӗхне, рефракци пӑсӑлнине палӑртма пулӑшать. Ҫакӑ комплекслӑ сиплев кирлӗ патологисене тупма май парать. Паллӑсен проекторӗ экран ҫине символсене кирлӗ йӗркепе кӑтартать, вӗсене пациент мӗнле курни куҫ ҫивӗчлӗхӗ йӗркеллӗ е ҫитменлӗхсемлӗ пулнине палӑртма пулӑшать. Вӑл пулӑшнипе ҫавӑн пекех астигматизма, дальтонизма, ҫын тӗссене тӗрӗс мар курнине, аякрине курма кирлӗ оптика коррекцийӗн шайне палӑртатпӑр. Офтальмологи инструменчӗсен сӗтелӗ врачшӑн та, пациентшӑн та лайӑх условисем туса парать. Электроприводлӑ приборсен сӗтелне пӗр хусканупах хута яма, унӑн ҫӳллӗшне кашни пациент валли йӗркелеме пулать. Палӑртмалла: ҫӗнӗ йышши оборудовани туянсан медицина пулӑшӑвӗн шайӗ ҫеҫ мар, йышӑнакан пациентсен шучӗ те ӳсет».
Ҫӗнӗ оборудовани ӗҫре пулӑшать // Канаш ен. https://kanashen.ru/2024/08/30/ce%d0%bde ... %82%d1%8c/
Вӗсем: Петр Дмитриевич Кузьмин /Элекҫей Тимеш/, Мария Деомидовна Абрамова /Елчӗк/, Николай Васильевич Христофоров /Анатри Тимеш/, Петр Михайлович Михайлов /Хӗрлӗҫыр/, Василий Иванович Волков, Илья Степанович Волков /Чӑваш Тӑрӑм/, Александр Иванович Синицын, Василий Алексеевич Сядуков, Виктор Иванович Беляев /Аслӑ Таяпа/, Николай Поликарпович Поликарпов /Кӗҫӗн Шӑхаль/, Аркадий Иванович Пупин /Турхан/, Александр Дмитриевич Пчелов /Исемпел/, Тихон Григорьевич Табаков /Энтепе/, Арсений Алексеевич Лисицын /Кивӗ Арланкасси/, Лидия Владимировна Баринова /Питтӗпел/, Николай Васильевич Евстафьев, Ольга Васильевна Васильева /Тӗмер/, Василий Александрович Кузьмин /Хӑвӑлҫырма/, Иван Алексеевич Алексеев /Кармал/, Петр Алексеевич Печков /Аслӑ Елчӗк/, Василий Петрович Петров /Таяпа Энтри/, Николай Сергеевич Казначеев /Вӑрӑмхӑва/, Лидия Константиновна Сидорова /Шӑмалак/.
Ҫав ҫулсен мухтавӗ сӳнмӗ // Светлана АРХИПОВА. «Елчӗк Ен», 2016.05.11
Акӑ мӗн аса илет ҫакӑн пирки Анисса Егоровна: «Тин кӑна йӗркеленнӗ организацие пулӑшма республикӑри журналистсен организацийӗн яваплӑ секретарӗ А.Николаев фронтовик килсех ҫӳрерӗ, район журналисчӗсем унпа тачӑ ҫыхӑну тытрӗҫ. Хаҫат редакцийӗпе журналистсен организацийӗ умӗнче ҫапла задача тӑнӑ - рабочи тата ялти корреспондентсемпе ӗҫлессине лайӑхлатмалла, район умӗнче тӑракан задачӑсене пурнӑҫлас тӗллевпе ӗҫ ҫыннин факторне хаҫатра тӗплӗнрех уҫса кӑтартмалла, малта пыракансене ытларах сӑмах памалла. Ҫав задачӑна пурнӑҫа кӗртес тӗлӗшпе кашни кварталтах обществӑлла корреспондентсемпе канашлусем ирттернӗ. Вӗсем тухӑҫлӑрах иртчӗр тесе канашлусемпе слетсене Шупашкартан паллӑ писательсемпе поэтсене чӗннӗ. Тӗрлӗ ҫулсенче хаҫат редакцийӗнче хамӑр ентеш В.Алентей, А.Воробьев, В.Давыдов-Анатри, М.Малгай, П.Ялкир, Ю.Петров, В.Тимаков писательсем пулчӗҫ».
Вӑйне кура вӑй вылять // Владимир ТОЛМАТОВ. http://gazeta1931.ru/gazeta/12856-v-jne- ... v-j-vylyat
Услантӑр мучи, табак енчӗкне кӗсйинчен ытла та вӑраххӑн кӑларса, ӑна васкамасӑр умне салтса хурать, кӗсйисене хыпашласа ларсан-ларсан, малтанлӑха яхӑнне тупӑнман ҫулуне пур-пӗрех шыраса тупать; чӗлӗме шаккаса тасатнӑ чух мӗн-мӑн кирлине малтанах пӗлсе тӑракан шӗвӗрсем аслашшӗне мӑк пӗрчисем сӗнеҫҫӗ; Услантӑр мучи чӗлӗмне тасатнӑ хушӑра чӑтӑмсӑр ачасем иккӗн-виҫҫӗн те енчӗкрен илнӗ табака чӗптӗмӗн-чӗптӗмӗн тытса тӑраҫҫӗ, чӗлӗмӗн пушаннӑ хырӑмне кашнин хӑвӑртрах тултарас килет; хырӑмне тултарнипех ҫырлахмасть тата, мур илесшӗ, йӳҫӗ тӗтӗм ашшӗ — чунне хыптармалла унӑнне, чӗлӗмӗнне; пуҫлать вара мучи аллинчи ҫулу чӑлтӑр-чалтӑр хӗм сирпӗтме; Услантӑр мучин йӗс шлепкеллӗ чӗлӗмӗ йӑсӑрланма пуҫличчен тул ҫутӑлса каяссӑнах туйӑнать, анчах та урамра тин ҫеҫ тӗттӗмленсе ҫитнӗ иккен-ха; ҫил-тӑман Пушкин сӑввинчи пекех улать, хӑйне юмах итлеме кӗртменшӗн нӑйкӑшать:
Иккӗмӗш сыпӑк // Виталий Енӗш. Григорьев-Енӗш В.Г. Чун кӑварӗ. Повеҫсемпе калавсем. — Шупашкар: Чӑваш кӗнеке издательстви, 1987. — 215 с. — 3–36 с.
— ирхине е каҫхине шыва кӗни ӑнӑҫлӑрах, ҫак вӑхӑтра хӗвел ӑшӑтать, ытлашши хӗртмест; — шыв температури 21 градусран кая пулмалла мар; ишев вӑхӑчӗ 20 минутран ытла пулмалла мар; — шыва темиҫе хут 15-20 минутлӑха кӗрсе тухни авантарах пулӗ, шӑнсан шӑнӑр туртать, сывлӑш пӳлӗнет, тӑна ҫухатма пултарӑн; — ӳсӗр пуҫпа шыва кӗме юрамасть; — кӗперсемпе пристаньсем ҫинчен шыва сикме, иртсе пыракан кимӗсемпе, катерсемпе, карапсемпе юнашар ишме юрамасть; — ҫывӑхра туса лартнӑ пляж пулмасан, шыва кӗме тӗпӗ хытӑ хӑйӑрлӑ, ҫӳп-ҫапсӑр, тайлӑмлӑ вырӑн суйласа илмелле; — палӑртнӑ вырӑнсенчен иртсе малалла ишме кайма юрамасть, унта шӑтӑксем, вӑйлӑ юхӑмлӑ вырӑнсем пулма пултараҫҫӗ; — вӗрсе хӑпартмалли матрац, автомобиль камерисем, вӗрсе хӑпартмалли минтерсем ҫинче ан ишсе ҫӳрӗр. Ҫил е шыв юхӑмӗ вӗсене ҫырантан инҫете илсе кайма, хум хуплама пултарать; — пӗчӗк ачасене шыв хӗррине пӗччен ан хӑварӑр.
Ҫулталӑк пуҫланнӑранпа 12 ҫын путса вилнӗ // Гулия Фаизова. http://chuprale-online.ru/news/tp-khypar ... sempe-prle
«…Турра ӗненсе пурӑнсан пурнӑҫ хытти этемшӗн хӑрушӑ мар. Ӑна ӗненсе пурӑнмасан ҫӗр ҫинчи пурнӑҫ сивӗ пулать, тӗттӗм пулать», «Вырӑс халӑхӗ пит ӑслӑ халӑх. Вӑл ырӑ кӑмӑллӑ, ӑслӑ: эсир ӑна итлӗр, юратса пурӑнӑр. Ҫак халӑх сире тӑван вырӑнне хурса йышӑннӑ, хӑй ҫемйи тунӑ…», «Асра тытӑр! Пайсӑр тӑрса юлнӑ хӑвӑрӑн мӗскӗн чӑваш тӑван халӑхӑра эсир пулӑшса пурӑнмалла, вӗсене ӑҫтан та пулин катаран пулӑшу килӗ-ха, тесе тӑмалла мар», «Тӑван халӑхӑн ҫуклӑхӗнчен, начарлӑхӗнчен, вӑл тӗттӗмре пурӑннинчен ан вӑтанӑр: эсир вӗсен хушшинчен тухнӑ, ӗҫлессе те вӗсемшӗн ӗҫлемелле», «Ҫемйӗре лайӑх пӑхса усрӑр: ҫемье вӑл халӑх чаракӗ, патшалӑх чаракӗ», «Чӑн пӗчӗккӗ ӗҫе те пикенсе, юратса ӗҫлӗр. Пурнӑҫра курма тӳр килнӗ йывӑрлӑхсенчен ан кулянӑр. Юратса тусан чи пӗчӗк ӗҫ те чаплӑлантарса яма, усӑ паракан тума пулать, ӳркенсен, ытахальтен анчах ӗҫлесен чӑн пысӑк ӗҫ те пӑрахӑҫа тухать, хисепрен каять»…
Сӑваплӑ Халал сӑмахӗсем ӗмӗрлӗх чӗрере // Елчӗк Ен. http://елчекен.рф/2023/04/28/%d1%81a%d0% ... %80%d0%b5/
1. Ӗҫ тӑвакан органсен, муниципалитетсен органӗсен ял-хуласен, парксен, скверсен, масарсен, сывлӑх учрежденийӗсен, халӑх массӑллӑ пухӑнакан вырӑнсен территорийӗсене тата вӗсен таврашӗнчи (50 метртан кая мар) территорисене тирпей-илем кӗртмелле; ял-хуласем ҫывӑхӗнчи вӑрмансене йӗркене кӗртмелле; хуласен таврашӗнчи зонӑсенче юрӑхсӑра тухнӑ хуралтӑсене шута илмелле, вӗсене пӑсас ыйтӑва татса памалла; ял-хула, сад-пахча кооперативӗсем, сывлӑх учрежденийӗсем ҫывӑхӗнчи вӑрмансене ҫӳп-ҫап куписенчен, хӑрӑк шанкӑран, вӗтӗ хунавсенчен тасатмалла; ҫӳлерех асӑннӑ мӗнпур вырӑнта шӑши евӗр кӑшлакан чӗрчунсене пӗтермелли мероприятисем ирттерессине йӗркелемелле; унсӑр пуҫне ҫак мероприятисенех профилактика тӗллевӗпе кашни ҫуркунне-кӗркуннех ирттермелле; общество ҫурчӗсемпе пурӑнмалли ҫуртсене кӑшлакан чӗрчунсем лекесрен хӳтӗлемелли тата вӗсене пӗтермелли мероприятисем йӗркелемелле.
Геморраги сивчирӗнчен асӑрханӑр // Алина ЛУКИЯНОВА. Сывлӑх, 2015.06.03
Август уйӑхӗн 17-мӗшӗнче иртнӗ хурлӑхлӑ митинга ПР Патшалӑх Пухӑвӗн-Курултайӗн депутачӗ Марат Шафиков, Пелепей районӗнчи депутатсен Канашӗн председателӗ Сергей Лущиц тата Канаш секретарӗ Артур Садыков, Пушкӑртстанри вӑрҫӑ, ӗҫ ветеранӗсен, хӗҫ-пӑшаллӑ тата йӗрке хуралҫисен органӗсенче вӑй хунӑ ветерансен Пелепей хулипе районӗнчи уйрӑмӗн ертӳҫи Александр Буйлов, Пелепейпе Ермеккей районӗсенчи ҫар комиссариачӗн вӑрттӑн чаҫӗн пуҫлӑхӗ Евгений Ильясов, Пишпӳлек район администрацийӗн пуҫлӑхӗн ҫумӗ Алексей Данилов, Слакпуҫ ял хутлӑхӗн пуҫлӑхӗ Дмитрий Андреев, Пишпӳлек районӗнчи «9-мӗш рота» шырав отрячӗн аслӑ ертӳҫи Владимир Чернов, Пишпӳлек районӗнчи вӑрҫӑ тата ӗҫ ветеранӗсен Канашӗн председателӗ Елена Андреевапа Слакпуҫ ял хутлӑхӗнчи ветерансен Канашӗн ертӳҫи Вера Павлова, хыпарсӑр ҫухалнӑ салтакӑн тӑванӗсем, ҫарпа-патриотизм ҫул-йӗрӗллӗ обществӑлла пӗрлӗхсем тата ял ҫыннисем хутшӑнчӗҫ.
Сакӑр вунӑ ҫул иртсен салтак тӑван кӗтесӗнче ӗмӗрлӗх канлӗх тупрӗ // Ольга АНДРЕЕВА. https://ursassi.ru/articles/patriotizm/2 ... pr-3398106
2022 ҫулхи ӗҫ кӑтартӑвӗсемпе Лариса Головина (ӗне сӑвакан оператор), Алевтина Перцева (пӑру пӑхакан оператор), Владислав Изратов (тракторист), Вячеслав Капламов (комбайнер), Юрий Сусметов (водитель), Борис Кузьмин (ӗне сӑвакан оборудование ӗҫлеттерекен) «Професси енӗпе чи лайӑххи» ята тивӗҫрӗҫ, Надежда Трифонова (выльӑх-чӗрлӗх пӑхакан), Альбина Сусметова, Людмила Соловьева (тӗрлӗ ӗҫсене хутшӑнса ӗҫлекенсем), Валерий Пыркин (механик-диспетчер) кооперативри Хисеп хӑми, Людмила Перцева (1-мӗш бригада), Алексей Васильев (2-мӗш бригада), Анатолий Романов, Ирина Павлова, Леонид Головин (3-мӗш бригада) ячӗсем бригадӑри Хисеп хӑми ҫине ҫырӑнчӗҫ, Анатолий Мижеров, Леонид Головин, Владимир Васильев, Сергей Абрамов механизаторсене ҫуркуннехи уй-хир ӗҫӗсене пурнӑҫланӑ ҫӗрте тухӑҫлӑ ӗҫленӗшӗн тав турӗҫ, Лидия Капламовӑпа Алевтина Марковӑна, Сергей Смирновпа Станислав Соловьева тивӗҫлӗ канӑва тухнӑ ятпа саламларӗҫ.
Йӗркелӗх, ӗҫлӗх — чи кирли // Светлана АРХИПОВА. http://елчекен.рф/2023/02/14/%d0%b9e%d1% ... %bb%d0%b8/
Унта ЧР Министрсен Кабинечӗн Председателӗн ҫумӗ — ял хуҫалӑх министрӗ Сергей Артамонов, Чӑваш Республикин Патшалӑх Канашӗн аграри, ҫут ҫанталӑк тата экологи ыйтӑвӗсемпе ӗҫлекен комитет председателӗ Алексей Шурчанов, Чӑваш АССР Министрсен Совечӗн Председателӗн пӗрремӗш ҫумӗ, РСФСР Верховнӑй Совечӗн Председателӗн пӗрремӗш ҫумӗ, РФ Патшалӑх Думин депутачӗ пулнӑ Валентин Агафонов, АПК ветеранӗсен республикӑри канашӗн председателӗ Александр Самылкин, АПК ветеранӗсен хисеплӗ председателӗ Василий Шадриков, аграри университечӗн ректорӗ Андрей Макушев, Ял хуҫалӑх министерствин ветеранӗ, Чӑваш АССР тава тивӗҫлӗ агрономӗ Лидия Семенова, Евлалия Васильеван ывӑлӗ — Владимир Зайцев тата унӑн ҫемйинчи ытти ҫывӑх ҫынсем, республикӑри муниципаллӑ округсен пуҫлӑхӗсем, ял хуҫалӑх предприятийӗсемпе продукцие хатӗрлекен промышленноҫри предприятисен ертӳҫисем, АПК ветеранӗсем, аграри университечӗн преподавателӗсемпе студентсем хутшӑнчӗҫ.
Евлалия Васильева агрономӑн пурнӑҫ уйӗ // Светлана АРХИПОВА. http://елчекен.рф/2023/06/02/%d0%b5%d0%b ... 83%d0%b9e/
Пултарулӑх каҫне Тӑрӑн территори пайӗн начальникӗн ӗҫӗсене пурнӑҫлакан Николай Рубцов, Патӑрьел муниципалитет округӗн культура, туризм тата информаципе тивӗҫтерӳ пайӗн начальникӗ Наталья Никитина, тӗп специалист эксперчӗ Полина Логунова, вӗрентӳ, ҫамрӑксен политики, физкультурӑпа спорт управленийӗн информаципе методика центрӗн директорӗ Юлия Миронова, чӑваш писателӗ, литература критикӗ, филологи наукисен кандидачӗ Александр Мефодьев Аксар, Леонид Лялькинӑн шӑллӗ Валерий Матвеевич, унӑн вӗренекенӗ пулнӑ Чӑваш Республикин тава тивӗҫлӗ артистки Валентина Ситова, пӗр вӑхӑтра ялти шкулта ӗҫленӗ педагогика ӗҫӗн ветеранӗ Антонина Тихонова тата Валентина Харитонова, Шупашкарти «Кӗрсе тух» лавкка ертӳҫи Александр Самакин, Чӑваш наци конгресӗн Патӑрьел муниципалитет округӗн уйрӑмӗн ертӳҫи Светлана Кулакова, Патӑрьелӗнчи каҫхи шкул вӗрентекенӗ Галина Хлебникова, Тӑрӑн чиркӗвӗн настоятелӗ Серафим атте, ял-йыш тата ыттисем хутшӑнчӗҫ.
Сӑввисем витӗмлӗ, юррисем чуна ҫывӑх // А. АСТРАХАНЦЕВА. http://avangard-21.ru/gazeta/44270-s-vvi ... una-cyv-kh
Тӑвай енӗн хисеплӗ ҫынни ҫав ҫулсене аса илсе ҫапла ҫырнӑ: «Чӑваш халӑхӗн Просветителӗ Иван Яковлевич Яковлев хӑйӗнчен те, вӗренекенӗсенчен те питӗ ҫирӗп ыйтать. Анчах инкеке лекнӗ ҫыннӑн хуйхи-суйхине чӗри патне илетчӗ. Кӑна эпӗ хампа пулса иртни тӑрӑх та лайӑх пӗлетӗп: 1914 ҫулхи март уйӑхӗнче, эпӗ 3-мӗш класс ачи, йывӑр чирлерӗм. Шкул тухтӑрӗ, Шостак, мана лайӑх апат-ҫимӗҫ, уҫӑ сывлӑш кирли пирки пӗлтерчӗ. Ҫанталӑк ӑшӑтсан, апрель уйӑхӗнче, Иван Яковлевич мана лайӑх апатланса сывалса ҫитме тесе шкулӑн ял хуҫалӑх фермине ячӗ. Ҫак фермӑна Иван Яковлевич хӑй ачине юратнӑ пекех юрататчӗ. Кунта туса илекен ҫимӗҫ шкулти столовӑя каятчӗ. Фермӑри ӗҫсене пӗтӗмпех ачасем пурнӑҫлатчӗҫ, ҫапла вӗсем уй-хир, пахча-сад, выльӑх-чӗрлӗх пӑхса ӳстерес ӗҫе хӑнӑхатчӗҫ. Ҫак фермӑра мана ытти воспитанниксенчен ытларах сӗт паратчӗҫ. Таса сывлӑш, ҫурхи хӗвел ӑшши, илемлӗ ҫут ҫанталӑк — курортри пекехчӗ. Ҫак «курортра» икӗ эрне пурӑнса сывалса ҫитрӗм те шкула таврӑнтӑм…»
Вӑрмар хутлӑхӗ Тӑвай енпе ҫывӑх // Василий ЦЫФАРКИН. https://yantik-press.ru/press/news/2025/ ... npe-cyvah/
– 1949 ҫулта шкул пӗтернӗ, халӗ питӗ активлӑ пенсионер, парти органӗсенче ӗҫленӗ, наказанисене пурнӑҫлакан уголовлӑ инспекцинче вӑй хунӑ Петр Соловьев; унӑн шӑллӗ, 1952 ҫулта шкултан тухнӑ Иван Соловьев – «Хисеплӗ сталевар», Ленин орденне, Ӗҫлӗх Хӗрлӗ Ялав орденне тивӗҫнӗ, СССР Аслӑ Советне депутата суйланнӑ; 1966 ҫулхи выпускник Георгий Алексеев – Питӗрте аслӑ категориллӗ ҫар врачӗ, полковник; Евгений Алексеев – медицина службин полковникӗ, РФ тава тивӗҫлӗ врачӗ; Владислав Капитонов – Чӑваш Республикин тава тивӗҫлӗ строителӗ; Чӑваш патшалӑх университетӗнче ӗҫленӗ Леонид Андреев профессор; Евстафий Владимиров профессор; искусство деятелӗсем – Александр Ильин баритон, Виталий Гордеев, Николай Яковлев художник; хальхи вӑхӑтра пурте пӗлекен хастар пенсионер Зиновий Кутузов, ветерансен вырӑнти канашне ертсе пыракан Геннадий Малинин; паллах, «Ударник» хуҫалӑха 30 ҫул ертсе пынӑ ЧР тата РФ ял хуҫалӑхӗн тава тивӗҫлӗ ӗҫченӗ Платон Давыдов; паллӑ учительсем, врачсем тата ыттисем те.
Йӳҫкасси шкулӗ 120 ҫулта // Н. НИКОЛАЕВА. http://www.zp21rus.ru/v-rajone/6992-j-ka ... l-120-ulta
Эпӗ 1899 ҫулта Арапуҫӗнчи чиркӳ прихучӗн шкулне вӗренме кӗтӗм. Пуҫламӑш пӗлӳ илсен 1903 ҫул Тӑвайӗнчи икӗ класлӑ училищӗне кайрӑм. Кунти вӗренӳ лайӑх лару-тӑрура пычӗ, вӗрентекенӗсем ырӑ кӑмӑллӑччӗ, пире малалла ӑс-тӑн пухма хавхалантаратчӗҫ. Ку училищӗн традицийӗсем ҫирӗпленсе ҫитнӗччӗ. Ара, Иван Яковлевич Яковлев хӑй Тӑвайне темиҫе те килсе кайнӑ вӗт, вӗрентӳ мӗнле пынине тӗрӗслесех тӑнӑ. Училищӗрен 1905 ҫулта вӗренсе тухрӑм. Ҫав ҫулхинех Чӗмпӗрти чӑваш шкулӗнче экзамен тытнӑ хыҫҫӑн 1-мӗш класра вӗренме тытӑнтӑм. Чиркӳ прихучӗн шкулӗнчен вӗренсе тухнисене малтан хатӗрленӳ класне йышӑнатчӗҫ, вӗсен унта икӗ ҫул пулмаллаччӗ, унтан тин вӗсене 1-мӗш класа илетчӗҫ. Мана телей тиврӗ — эпӗ Тӑвайри икӗ класлӑ училищӗрен вӗренсе тухнӑ-ҫке. Экзаменсене питӗ лайӑх парсан, хӑшӗ-пӗрисене тӳрех иккӗмӗш класа илетчӗҫ. Хатӗрленӳ класӗнчен пирӗнпе пӗрле вӗренме тата темиҫе ача хушӑнчӗ. Вӗсенчен пӗри пулас поэт К.В. Иванов пулчӗ…»,— ҫапла ҫырнӑ Арапуҫ ялӗн ҫынни Александр Никифоров биографийӗнче.
Вӑрмар хутлӑхӗ Тӑвай енпе ҫывӑх // Василий ЦЫФАРКИН. https://yantik-press.ru/press/news/2025/ ... npe-cyvah/
Чи пӗчӗк уйрӑмлӑх принципне чӗлхе вӗрентӗвӗнче ҫапла ӑнлантарса параҫҫӗ: «Литературные языки малых народов СССР, создавая терминологию, ориентируются на язык, являющийся средством межнационального общения советских народов, используют сложившиеся и вновь возникающие в нем термины и целые терминологические системы для отдельных областей науки, техники и т. д. Принцип минимальных расхождений вовсе не означает полного совпадения терминов во всех отношениях в русском и во многих других литературных языках народов СССР. Пока существуют эти языки, будут и какие-то расхождения в терминах (графические, фонетические, орфоэпические и др. )… Задачам коммунистического строительства в нашей стране может отвечать лишь один принцип: принцип минимальных расхождений. Он является наилучшим с точки зрения реализации задачи дальнейшего сближения советских народов и их культур для последуюшего слияния всех наций в единую коммунистическую семью. Принцип же максимальных расхождений в терминологии совершенно для нас неприемлем».
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.