New
2. Термин кӗске пулни, унта ытлашши пӗр сӑмах та, вырӑнсӑр пӗр аффикс та ҫукки ӑна пуплевре вариантланса каясран хӑтарать, терминологие ҫирӗп системӑлӑх кӳрет.
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Ҫакӑ ӑна асра тытма, ҫыхӑнуллӑ текстра меллӗ усӑ курма май кӳрет.
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
1. Терминӑн чи паха енӗсенчен пӗри — вӑл май пур таран кӗске те уҫӑмлӑ пулни.
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Терминологири перекетлӗх принципӗ ҫинчен маларах калани пире ҫакӑн пек пӗтӗмлетме май парать:
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Чӑваш чӗлхине вырӑсларан йышӑннӑ мӑшӑрлӑ япала ячӗсем те ҫак йӗркене ҫирӗп пӑхӑнма тивӗҫ: мастер-сантехниксем, инженер-сметчиксем, инженер-водопроводчиксем, облицовщик-плиточниксем, инженер-техниксем, вагон-ресторансем, токарь-скоростниксем, летчик-космонавтсем, летчик-испытательсем т. ыт. те.
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Ҫакӑн йышши мӑшӑрлӑ япала ячӗсене нумайлӑ хисепре икӗ сӑмахне те -сем аффикспа калани пуплеве йывӑрлатать ҫеҫ мар, чӗлхе законӗпе те килӗшсе тӑмасть (асӑрхӑр: атте-аннесем, пичче-шӑллӑмсем, тӑван-пӗтенсем т. ыт. те).
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
«Коммунизм ялавӗ» хаҫатран эпир ҫакӑн пек тӗслӗхсем ҫырса илтӗмӗр: мастерсем-сантехниксем, инженерсем-сметчиксем, инженерсем-водопроводчиксем, облицовщиксем-плиточниксем т. ыт. те.
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Вырас чӗлхинчи термин пулакан мӑшӑрлӑ япала ячӗсене чӑвашла нумайлӑ хисепре каланӑ чухне те хӑшпӗр хаҫатсем перекетлӗх принципне тытса пыманнине палӑртмалла.
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Акӑ эпир председатели колхозов ӑнлава чӑвашла колхоз председателӗсем тесе палӑртатпӑр, урӑхла каласан, сӑмахӗ чылай колхоз ҫинчен пырать пулсан та, ҫак сӑмах ҫаврӑнӑшӗн пӗрремӗш компонентне пӗрреллӗ хисеп формипе калатпӑр, мӗншӗн тесен унӑн нумайлӑ хисеп пӗлтерӗшне иккӗмӗш компоненчӗн (председателӗсем) нумайлӑ хисеп форми хӑйех кӑтартать, ҫавӑнпа та маларах илсе кӑтартнӑ ытти сӑмах ҫаврӑнӑшӗсенче те пӗрремӗш компонентне пӗрреллӗ хисепре ҫеҫ калама кирлӗ: кран машинисчӗсем, экскаватор машинисчӗсем, хуран машинисчӗсем, катушка намотчикӗсем, автомобиль водителӗсем, вагон ҫӑвакан машина, автомобиль юсакан слесарь, трамвай-троллейбус юсакан, автобус ҫӑвакан т. ыт. те.
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Апла пулин те чӗлхе законӗ кун пек сӑмах ҫаврӑнӑшӗсенче те пӗрремӗш компонентне пӗрреллӗ хисеп формипе калама-ҫырма хушать, мӗншӗн тесен ҫак йӗрке чӑваш чӗлхинче тахҫанах нормӑланса ҫирӗпленнӗ.
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Чӑнах та, пӗлтерӗшне кура ӑна нумайлӑ хисепре каламалла пек: кунта сӑмахӗ, тӗслӗхрен, пӗр бульдозер ҫинчен мар, темиҫе бульдозер ҫинчен пырать вӗт-ха.
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Хаҫат-журналта ҫакӑн йышши сӑмах ҫаврӑнӑшӗсен иккӗмӗш компоненчӗ нумайлӑ хисепре пулсан, пӗрремӗш компонентне те нумайлӑ хисеп формипе ҫырасси йӑлана кӗрсе пырать.
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Маларах илсе кӑтартнӑ тӗслӗхсем хушшинче професси ячӗсем пур (бульдозерсен машинисчӗсем т. ыт. те).
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Халӗ ӗнтӗ вулаканшӑн промышленность тракторӗсен завочӗ йышши сӑмах ҫаврӑнӑшӗсенчи иккӗмӗш сӑмахне мӗншӗн нумайлӑ хисеп формипе калама кирли ӑнланмалла пулӗ: тӗслӗхрен, промышленность тракторӗн (кунта трактор сӑмаха тӗп падеж формипе калама ҫук) завочӗ тесе калас пулсан, иккӗмӗш япала ячӗ пӗр конкретлӑ трактора ҫеҫ пӗлтернӗ пулӗччӗ, ҫавӑнпа та ӑна нумайлӑ хисепре каламалла.
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Кун пек чухне пӗрремӗш компоненчӗн (промышленность тракторӗсен, техника профессийӗсен, электровиҫев приборӗсен) иккӗмӗш сӑмахне (тракторсен, профессийӗсен, приборӗсен) пӗрреллӗ хисепре калани чӗлхе законӗпе килӗшсе тӑмасть: чӑваш чӗлхинче изафетлӑ сӑмах ҫаврӑнӑшӗсен пӗрремӗш компоненчӗ пӗрреллӗ хисепре чухне камӑнлӑх аффиксӗ йышӑнсан, конкретлӑ япалана пӗлтерет (асӑрхӑр: кӗнеке хуплашки, урӑхла каласан, кирек хӑш кӗнеке хуплашки те — кӗнекен хуплашки, урӑхла ҫак конкретлӑ кӗнекен хуплашки).
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Тӗслӗхрен: промышленность тракторӗсен завочӗ, техника профессийӗсен училищи, электровиҫев приборӗсен завочӗ тата ытти те.
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Анчах чӗлхере урӑх йышши тӗслӗхсем те пур: вӗсенче иккӗмӗш компонент умӗн изафетлӑ сӑмах ҫаврӑнӑшӗ тӑрать.
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Маларах илсе кӑтартнӑ тӗслӗхсенче иккӗмӗш компонента пӗр сӑмах (япала ячӗ) палӑртать (трактор завочӗ).
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Ҫавӑнпа та чӑвашла прибор завочӗ, вакун юсакан завод, машина завочӗ, ҫурт-йӗр завочӗ, резец завочӗ, ҫурма фабрикат завочӗ, вагон сӳтекен цех, вагон ҫӑвакан машина, сувенир фабрики т. ыт. те.
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Акӑ эпир тракторсен завочӗ мар, трактор завочӗ тетпӗр, ҫав завод пӗр трактор ҫеҫ мар, пин-пин трактор туса кӑларать пулсан та, мӗншӗн тесен чӑваш чӗлхинче пӗрреллӗ хисепри сӑмах чылай чухне япала нумайлӑхне кӑтартать (сурӑх вити — витере чылай сурӑх пулсан та, ӗне ферми тата ыт. т.).
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.