New
Чӗлхе терминологийӗ ку тӗлӗшпе чӗлхере хӑйӗнче ҫирӗпленнӗ йӗркене пӑхӑнать: чӑваш чӗлхи ҫӗнӗ ӑнлава киввин ячӗ ҫумне тепӗр сӑмах хушса палӑртнине килӗштерет, танл.: яшка — пулӑ яшки, аш яшки, ҫӑмах яшки, серте яшки; ҫӑнӑх — тулӑ ҫӑнӑхӗ, ыраш ҫӑнӑхӗ, урпа ҫӑнӑхӗ; апат — каҫхи апат, ирхи апат, кӑнтӑрлахи апат т. ыт. те.
3. Ку чухнехи чӗлхе терминологийӗ. Унӑн пахалӑхне ӳстересси // И. А. Андреев. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 71–91 с.
Урӑхла каласан, палӑртакан чӗлхе пулӑмӗсем пӗчӗкленнӗҫемӗн вӗсен ячӗ пысӑкланса пырать: пысӑк пулӑмӑн ячӗ пӗр сӑмахлӑ (сасӑ, предложени), унран пӗчӗкреххи — икӗ сӑмахлӑ (уҫӑ сасӑ, хутлӑ предложени), тата пӗчӗкреххин — виҫӗ сӑмахлӑ (малти уҫӑ сасӑ, кайри уҫӑ сасӑ, сыпӑнуллӑ хутлӑ предложени, пӑхӑнуллӑ хутлӑ предложени) тата малалла та.
3. Ку чухнехи чӗлхе терминологийӗ. Унӑн пахалӑхне ӳстересси // И. А. Андреев. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 71–91 с.
Танл.: сасӑ — уҫӑ сасӑ, хупӑ сасӑ; вӑхӑт — пулас вӑхӑт, хальхи вӑхӑт, иртнӗ вӑхӑт; предложени — хутсӑр предложени, хутлӑ предложени т. ыт. те.
3. Ку чухнехи чӗлхе терминологийӗ. Унӑн пахалӑхне ӳстересси // И. А. Андреев. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 71–91 с.
Икӗ е темиҫе сӑмахлӑ терминсенче (кӗскерех вӗсене хутлӑ термин тесен те юрамалла — «составной термин» пӗлтерӗшпе; пӗр сӑмахлисем вара хутсӑр термин пулаҫҫӗ) ҫак йӗркене тытса пырас туртӑм сисӗнет: пысӑкрах единицӑн е ушкӑнӑн ячӗ пӗчӗкрех ушкӑнсенче те юлать.
3. Ку чухнехи чӗлхе терминологийӗ. Унӑн пахалӑхне ӳстересси // И. А. Андреев. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 71–91 с.
Анчах капла каланинче ытлашшилӗх (тавтологи) пур: сыпӑнуллӑ хутлӑ предложение кӗрекен хутсӑр предложенисем сыпӑнтаракан, уйӑракан тата хирӗҫлекен союзсемпе кӑна ҫыхӑнаҫҫӗ, апла пулсан, ку союзсемсӗр сыпӑнуллӑ хутлӑ предложенийӗ ҫинчен те калаҫма май ҫук.
3. Ку чухнехи чӗлхе терминологийӗ. Унӑн пахалӑхне ӳстересси // И. А. Андреев. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 71–91 с.
(Тен, авторӗ шӑпах ҫапла каласшӑн пулнӑ пуль).
3. Ку чухнехи чӗлхе терминологийӗ. Унӑн пахалӑхне ӳстересси // И. А. Андреев. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 71–91 с.
Апла пулсан, «сыпӑнтаракан, уйӑракан тата хирӗҫлекен союзлӑ сыпӑнуллӑ хутлӑ предложени» теме пулать.
3. Ку чухнехи чӗлхе терминологийӗ. Унӑн пахалӑхне ӳстересси // И. А. Андреев. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 71–91 с.
«Сыпӑнтаракан, уйӑракан тата хирӗҫлекен сыпӑнуллӑ хутлӑ предложени» тени те пачах ӑнланмалла мар япала: хутлӑ предложени пӗтӗмӗшле сыпӑнтармасть те, уйӑрмасть те, хирӗҫлемест те; ҫав хутлӑ пӗрлӗхе кӗрекен пайсем ҫеҫ сыпӑнтаракан, уйӑракан е хирӗҫлекен союзсемпе ҫыхӑнма пултараҫҫӗ.
3. Ку чухнехи чӗлхе терминологийӗ. Унӑн пахалӑхне ӳстересси // И. А. Андреев. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 71–91 с.
Пӗр-пӗр ӗҫ е событи вара пӗр хут е темиҫе хут, малтан е кайран пулса иртме пултарать.
3. Ку чухнехи чӗлхе терминологийӗ. Унӑн пахалӑхне ӳстересси // И. А. Андреев. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 71–91 с.
Малтанхи виҫӗ терминӗ чи малтан содержанийӗпе килӗшӳсӗр: вӑхӑт ҫинчен калаҫнӑ чух вӑл ҫитет, ҫывхарать, хӑвӑрт иртет, вӑрах тӑсӑлать теме пултаратпӑр, анчах вӑхӑт пӗр хут пулса иртет, кайран пулса иртет тенисене вара пачах ӑнланма ҫук.
3. Ку чухнехи чӗлхе терминологийӗ. Унӑн пахалӑхне ӳстересси // И. А. Андреев. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 71–91 с.
Акӑ, сӑмахран: пӗр хут пулса иртнӗ вӑхӑт, темиҫе хут пулса иртнӗ вӑхӑт, малтан пулса иртнӗ вӑхӑт, сыпӑнтаракан, уйӑракан тата хирӗҫлекен сыпӑнуллӑ хутлӑ предложенисем; подлежащи пулакан пӑхӑнуллӑ предложени; темиҫе пӑхӑнуллӑ предложениллӗ пӑхӑнуллӑ хутлӑ предложенисем; уйрӑмтӑран кӗҫӗн член, урӑх ҫын сӑмахлӑ предложени т. ыт. те.
3. Ку чухнехи чӗлхе терминологийӗ. Унӑн пахалӑхне ӳстересси // И. А. Андреев. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 71–91 с.
Термин шайне ҫитеймен ҫакнашкал пӗрлешӳсем морфологире те, синтаксисра та пур.
3. Ку чухнехи чӗлхе терминологийӗ. Унӑн пахалӑхне ӳстересси // И. А. Андреев. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 71–91 с.
Ку, паллах, фонетикӑпа чӑвашла ҫырнӑ ӗҫсем тухманнинчен те килет.
3. Ку чухнехи чӗлхе терминологийӗ. Унӑн пахалӑхне ӳстересси // И. А. Андреев. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 71–91 с.
Н. К. Дмитриев статьи тухнӑранпа вӑхӑт чылай иртрӗ пулин те, асӑннӑ ҫитменлӗхсем фонетика терминӗсенче ҫав халлӗнех юлчӗҫ-ха.
3. Ку чухнехи чӗлхе терминологийӗ. Унӑн пахалӑхне ӳстересси // И. А. Андреев. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 71–91 с.
Особенно сложно описание, которое должно служить суррогатом термина «небные согласные»; «чӗлхене ҫӑвар маччи ҫумне перӗнтерсе калакан хупӑ сасӑсем», т. е. «согласные звуки, выговариваемые в продессе соприкосновения языка и неба».
3. Ку чухнехи чӗлхе терминологийӗ. Унӑн пахалӑхне ӳстересси // И. А. Андреев. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 71–91 с.
То же самое можно сказать и о «термине» «носовые звуки», который фактически тоже является только описанием и звучит следующим образом: «сӑмсапа калакан сасӑсем», т. е. «звуки, выговариваемые при помощи носа».
3. Ку чухнехи чӗлхе терминологийӗ. Унӑн пахалӑхне ӳстересси // И. А. Андреев. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 71–91 с.
Далее, нельзя считать термином и следующее определение «зубных согласных», которое звучит «чӗлхене шӑла перӗнтерсе калакан хупӑ сасӑсем» и означает дословно: «согласные звуки, выговариваемые путем прикосновения языка к зубам».
3. Ку чухнехи чӗлхе терминологийӗ. Унӑн пахалӑхне ӳстересси // И. А. Андреев. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 71–91 с.
Равным образом описание «палтлатса илтӗнекен хупӑ сасӑ» не равняется термину «взрывной согласный», поскольку фактически означает «согласный звук, слышимый при взрыве».
3. Ку чухнехи чӗлхе терминологийӗ. Унӑн пахалӑхне ӳстересси // И. А. Андреев. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 71–91 с.
«Тутапа калакан хупӑ сасӑсем» не может передать чеканного, математически точного термина «губные согласные», поскольку означает «согласные звуки, выговариваемые с помошью губ».
3. Ку чухнехи чӗлхе терминологийӗ. Унӑн пахалӑхне ӳстересси // И. А. Андреев. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 71–91 с.
Акӑ мӗн ҫырать вӑл, сӑмахран, хӑшпӗр фонетика терминӗсем ҫинчен.
3. Ку чухнехи чӗлхе терминологийӗ. Унӑн пахалӑхне ӳстересси // И. А. Андреев. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 71–91 с.